Nghiên cứu mới do Kaspersky phối hợp với Viện Công nghệ Singapore (SIT) thực hiện cho thấy một nghịch lý đáng chú ý trong hành vi của các bậc cha mẹ trên môi trường số. Những phụ huynh thường xuyên chia sẻ hình ảnh, video và thông tin cá nhân của con trên mạng xã hội lại có xu hướng ít chú trọng hơn đến các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến.
Hiện tượng này được gọi là “sharenting” - thuật ngữ kết hợp giữa hai từ “sharing” (chia sẻ) và “parenting” (nuôi dạy con cái), dùng để chỉ thói quen đăng tải các nội dung liên quan đến con trẻ lên các nền tảng mạng xã hội.
Theo nghiên cứu mang tên "Chia sẻ giản đơn, rủi ro khó lường: Cách phụ huynh đánh giá mối đe dọa và ứng phó với việc chia sẻ dữ liệu về con trẻ", tần suất chia sẻ thông tin về con càng cao thì động lực áp dụng các biện pháp bảo vệ an toàn trực tuyến của phụ huynh càng giảm.
Phó Giáo sư Jiow Hee Jhee, Phó Giám đốc Học viện Giảng dạy và Học tập thuộc SIT, cho biết nhóm nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp phân tích hồi quy, tương quan và so sánh giá trị trung bình để đánh giá mối liên hệ giữa hành vi chia sẻ của phụ huynh và nhận thức về an toàn số.
Kết quả cho thấy khi cha mẹ đăng tải ngày càng nhiều hình ảnh và thông tin của con lên mạng, mức độ quan tâm đến việc bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư của trẻ lại có xu hướng giảm xuống. Theo ông Jiow, đây là một nghịch lý đáng lưu ý trong hành vi sử dụng mạng xã hội của các bậc phụ huynh.
Nghiên cứu được thực hiện dựa trên 152 phản hồi khảo sát trực tuyến từ phụ huynh tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương cùng Ai Cập, bao gồm Việt Nam, Singapore, Malaysia, Indonesia, Philippines, Myanmar, Hồng Kông, Ấn Độ và Ai Cập.
Nhận thức được rủi ro nhưng ngại thực hiện các biện pháp bảo vệ
Kết quả khảo sát cũng cho thấy đa số phụ huynh đều hiểu tầm quan trọng của việc bảo vệ dấu chân số (digital footprint) của con cái, tuy nhiên nhiều người cho rằng các thao tác thiết lập quyền riêng tư khá mất thời gian và phức tạp.
Có tới 87% người tham gia khảo sát đồng ý rằng việc giới hạn phạm vi hiển thị bài đăng chỉ cho gia đình và bạn bè thân thiết có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ rò rỉ thông tin cá nhân. Tuy nhiên, gần một nửa số người được hỏi (49%) nhận định quá trình thiết lập các tùy chọn này khá tốn thời gian.
Tương tự, khoảng 80% phụ huynh cho rằng việc vô hiệu hóa tính năng chia sẻ lại nội dung là biện pháp hiệu quả để bảo vệ quyền riêng tư, nhưng 40% cho biết việc thực hiện các thao tác này đòi hỏi nhiều công sức.
Khảo sát cũng ghi nhận 83% người tham gia nhận thức được lợi ích của việc tắt siêu dữ liệu (metadata) và tính năng gắn thẻ vị trí (geotagging) trên ảnh và bài đăng. Tuy nhiên, hơn một phần ba số phụ huynh được hỏi cho rằng việc thực hiện các bước này tương đối phiền phức.
Theo bà Trishia Octaviano, Quản lý cấp cao phụ trách Giáo dục An ninh mạng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Kaspersky, con người thường ưu tiên sự tiện lợi và những lợi ích trước mắt hơn là các giá trị dài hạn.
Bà cho rằng nhiều người có xu hướng giữ nguyên các cài đặt mặc định của ứng dụng thay vì dành thời gian điều chỉnh quyền riêng tư. Dù nhận thức được tầm quan trọng của an toàn số, cảm giác bất tiện trong quá trình thiết lập các lớp bảo vệ vẫn là rào cản khiến nhiều phụ huynh không chủ động thực hiện.
Phụ huynh tự tin nhưng vẫn chưa đánh giá hết các nguy cơ
Một điểm đáng chú ý khác từ nghiên cứu là phần lớn phụ huynh thể hiện sự tự tin vào khả năng bảo vệ quyền riêng tư cho con trên môi trường trực tuyến.
Hơn 80% số người được hỏi cho biết họ có thể chủ động loại bỏ các thông tin định danh của con khỏi bài đăng, tránh chia sẻ những nội dung có thể gây ảnh hưởng đến trẻ trong tương lai và thiết lập quyền riêng tư phù hợp trên các nền tảng mạng xã hội.
Tuy nhiên, sự tự tin này chưa đồng nghĩa với việc các rủi ro đã được kiểm soát hoàn toàn. Khoảng 72% phụ huynh vẫn lo ngại tài khoản hoặc dữ liệu cá nhân của họ có thể bị tin tặc tấn công, ngay cả khi đã kích hoạt các cài đặt bảo mật cần thiết.
Theo các chuyên gia, việc đăng tải quá nhiều thông tin về trẻ em có thể tạo ra những dữ liệu giá trị cho các đối tượng xấu khai thác. Các hình ảnh, thông tin trường học, địa điểm sinh hoạt thường xuyên hoặc dữ liệu vị trí đều có thể trở thành nguồn thông tin phục vụ các hành vi lừa đảo hoặc xâm phạm quyền riêng tư.
Khuyến nghị giúp phụ huynh bảo vệ con trên môi trường số
Trước thực trạng trên, các chuyên gia của Kaspersky khuyến nghị phụ huynh nên thường xuyên rà soát các tài khoản trực tuyến không còn sử dụng và cân nhắc đặt hồ sơ mạng xã hội ở chế độ riêng tư nếu không có nhu cầu công khai thông tin.
Bên cạnh đó, người dùng nên chủ động kiểm tra và cập nhật các thiết lập quyền riêng tư trên mạng xã hội, bởi các nền tảng thường xuyên thay đổi chính sách và tính năng. Việc xem xét lại danh sách bạn bè, phạm vi hiển thị bài viết và lịch sử hoạt động cũng là bước cần thiết để hạn chế nguy cơ lộ lọt thông tin.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh cần cân nhắc kỹ trước khi chia sẻ bất kỳ nội dung nào liên quan đến con cái, đặc biệt là những thông tin có thể tiết lộ địa điểm học tập, sinh hoạt hoặc lịch trình thường ngày của trẻ.
Ngoài ra, việc tắt tính năng định vị, xóa siêu dữ liệu trong ảnh trước khi đăng tải và thường xuyên theo dõi hoạt động trực tuyến của con cũng được xem là những biện pháp quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro trên không gian mạng.
Theo Phó Giáo sư Jiow Hee Jhee, cách phụ huynh nhìn nhận và sử dụng mạng xã hội sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ quyền riêng tư của trẻ em. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức về các rủi ro tiềm ẩn từ hành vi chia sẻ thông tin cá nhân là yếu tố quan trọng để xây dựng môi trường số an toàn hơn cho trẻ.
Phúc Nguyễn
