Bước sang năm 2026, các ngân hàng tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đang đối mặt với một bước ngoặt lớn trong quản trị rủi ro an ninh mạng. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, quá trình số hóa mạnh mẽ và mức độ kết nối ngày càng sâu trong hệ sinh thái tài chính đang khiến các mối đe dọa mạng trở nên phức tạp hơn, lan rộng hơn và khó kiểm soát hơn.
Theo phân tích của Visa, an ninh mạng hiện không còn là bài toán thuần công nghệ, mà đã trở thành vấn đề ở cấp điều hành và Hội đồng Quản trị. Điều này diễn ra trong bối cảnh các cơ quan quản lý tại khu vực ngày càng siết chặt yêu cầu về khả năng chống chịu, quản trị rủi ro bên thứ ba, nghĩa vụ báo cáo và trách nhiệm giải trình.
1. AI đang giúp tội phạm mạng tăng tốc tấn công
Xu hướng đầu tiên là việc các cuộc tấn công mạng ngày càng được tự động hóa nhờ AI. Những công nghệ như AI tạo sinh và AI tác nhân đang bị lợi dụng để mở rộng quy mô tấn công với tốc độ vượt xa khả năng phản ứng thông thường của con người.
Theo Visa, số lượt đề cập đến AI tác nhân trên các diễn đàn ngầm đã tăng mạnh trong năm 2024. Điều này phản ánh việc giới tội phạm mạng đang quan tâm và ứng dụng sâu hơn các công nghệ mới vào các hành vi như giả mạo danh tính, phát tán mã độc, lừa đảo tinh vi hay đánh cắp thông tin xác thực.
Một trong những rủi ro đáng chú ý là deepfake. Các hình thức giả mạo bằng hình ảnh, giọng nói hoặc video đang khiến quá trình xác minh truyền thống trở nên kém hiệu quả hơn. Điều này buộc tổ chức tài chính phải tăng đầu tư vào xác thực danh tính, quản lý truy cập và cơ chế kiểm chứng nhiều lớp.
2. Gian lận không còn là hoạt động đơn lẻ
Xu hướng thứ hai là gian lận đang phát triển thành mô hình có tổ chức, có chiến lược và dễ mở rộng quy mô. Các cuộc tấn công mạng như rò rỉ dữ liệu, lừa đảo giả mạo hay phát tán mã độc ngày càng gắn chặt với gian lận tài chính.
Tội phạm hiện không chỉ khai thác lỗ hổng hệ thống, mà còn thương mại hóa dữ liệu đánh cắp theo cách mang tính công nghiệp. Những mô hình như “gian lận như một dịch vụ” đang khiến chuỗi gian lận vận hành bài bản hơn, xuyên biên giới hơn và khó đối phó hơn.
Trong bối cảnh đó, các mô hình phòng chống gian lận tách biệt với an ninh mạng đang bộc lộ hạn chế. Visa cho rằng các ngân hàng cần kết nối dữ liệu giữa hệ thống danh tính, tình báo mối đe dọa và dữ liệu giao dịch để phát hiện sớm các mô hình tấn công có tổ chức, thay vì chỉ phản ứng sau khi sự cố đã xảy ra.
3. Ransomware đang vận hành như một mô hình kinh doanh
Một xu hướng khác là mã độc tống tiền ngày càng trở thành mối đe dọa lớn với hệ sinh thái thanh toán trong khu vực. Theo Visa, số vụ tấn công ransomware ảnh hưởng tới lĩnh vực thanh toán đã tăng đáng kể trong giai đoạn đầu đến giữa năm 2025.
Sự bùng nổ số hóa trong ngành ngân hàng, cùng với đặc điểm dân số số lớn và hệ sinh thái tài chính ưu tiên di động tại Châu Á - Thái Bình Dương, đang tạo thêm nhiều điểm tiếp xúc để tin tặc khai thác. Không chỉ ransomware, các hình thức lừa đảo qua email, tin nhắn, tấn công DDoS hay tống tiền số cũng gia tăng theo.
Trước thực tế này, các tổ chức tài chính cần chú trọng hơn vào năng lực sao lưu, phục hồi hệ thống, bảo vệ nền tảng thanh toán và di động, đồng thời ứng dụng các giải pháp phát hiện dựa trên AI để tăng tốc độ nhận diện tấn công.
4. Hệ sinh thái tài chính càng kết nối, rủi ro càng lan rộng
Visa cho rằng mức độ kết nối ngày càng sâu giữa ngân hàng, fintech, đối tác thanh toán và các nền tảng số đang vừa mở ra cơ hội tăng trưởng, vừa kéo theo rủi ro lan truyền lớn hơn.
Các mô hình ngân hàng mở, thanh toán xuyên biên giới và hạ tầng API dùng chung đang giúp hệ sinh thái tài chính vận hành linh hoạt hơn. Tuy nhiên, nếu tiêu chuẩn an ninh giữa các bên không đồng đều, các điểm yếu trong chuỗi cung ứng số có thể nhanh chóng trở thành cửa ngõ cho tấn công mạng.
Rủi ro từ bên thứ ba vì vậy đang trở thành một trong những mối quan tâm lớn nhất. Một sự cố tại nhà cung cấp hoặc đối tác không chỉ ảnh hưởng đến một mắt xích đơn lẻ, mà có thể lan sang dữ liệu thanh toán, hồ sơ tín dụng và các hệ thống liên kết khác trong toàn hệ sinh thái.
5. Công nghệ mới đang mở rộng bề mặt tấn công
Xu hướng cuối cùng là sự phát triển của thanh toán thời gian thực, AI, điện toán đám mây và điện toán lượng tử đang khiến ngân hàng trở thành mục tiêu hấp dẫn hơn với tội phạm mạng.
Hệ thống thanh toán càng nhanh thì thời gian phát hiện gian lận càng bị rút ngắn. Trong khi đó, các nền tảng cloud hoặc API nếu cấu hình không đúng có thể làm lộ dữ liệu nhạy cảm với quy mô lớn. Cùng lúc, sự phát triển của AI không chỉ giúp doanh nghiệp tăng hiệu quả vận hành mà còn bị tin tặc tận dụng để gia tăng tốc độ và quy mô tấn công.
Điện toán lượng tử cũng đang đặt ra yêu cầu mới về bảo vệ dữ liệu dài hạn. Các tổ chức tài chính được khuyến nghị sớm chuẩn bị cho lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử, đồng thời củng cố bảo mật API, hệ thống định danh số và mô hình zero-trust.
An ninh mạng đã trở thành vấn đề của ban lãnh đạo
Điểm đáng chú ý trong báo cáo của Visa là an ninh mạng giờ đây không thể chỉ giao cho bộ phận công nghệ hoặc CISO. Đây đã là rủi ro kinh doanh cốt lõi, cần có sự dẫn dắt trực tiếp từ ban điều hành và Hội đồng Quản trị.
Theo đó, doanh nghiệp cần xác lập rõ khẩu vị rủi ro, gắn an ninh mạng với chiến lược kinh doanh, đồng thời phân định trách nhiệm giữa các bộ phận công nghệ, vận hành, pháp lý và hệ sinh thái đối tác. Song song, nhận thức an ninh mạng cũng cần được đưa vào đào tạo cho lãnh đạo cấp cao, thay vì chỉ dừng ở cấp chuyên môn kỹ thuật.
Visa cũng nhấn mạnh rằng không tổ chức nào có thể tự mình giải quyết toàn bộ thách thức an ninh mạng. Ngân hàng, fintech, cơ quan quản lý và nhà cung cấp công nghệ cần tăng cường chia sẻ thông tin, phối hợp xây dựng tiêu chuẩn chung và thiết lập cơ chế ứng phó liên ngành nếu muốn theo kịp tốc độ và quy mô của các mối đe dọa mới.
Tại Việt Nam, trong bối cảnh thị trường thanh toán số và thương mại thế hệ mới đang phát triển nhanh, Visa cho rằng quản trị vững chắc, khả năng sẵn sàng ở cấp tổ chức và hợp tác trên toàn hệ sinh thái sẽ là yếu tố quan trọng để duy trì niềm tin và hỗ trợ tăng trưởng dài hạn.
